#FightCOVID19 – Kalampag ng Bayan Laban sa COVID-19 at Pabayang Gobyerno

March 19, 2020

Lubhang kulang at huli ang naging mga tugon ng gobyernong Duterte sa pandemya ng COVID-19. Habang nagaganap ang epidemya sa China at karatig bansa, minaliit ng mga opisyal ng gobyerno ang maaaring epekto nito sa Pilipinas. Sa maagang bahagi pa lamang ng pagkalat nito sa mundo ay dapat nagsagawa na ng travel ban ang Pilipinas sa mga bansang sentro ng pagkalat ng sakit tulad ng China. (Ang mga unang nagpositibo sa Pilipinas ay mula China). Dapat naghanda na rin para sa malawakang testing at masinop na contact-tracing kung sakaling makapasok ang sakit sa ating mga border. Dapat inihanda ang makinarya ng pampublikong kalusugan hanggang antas komunidad upang maharap ang krisis pangkalusugan. Subalit hindi ito naisagawa.

Noong Marso 18, 2020 ay nasa 1,030 lamang ang naisagawang test para sa COVID-19, lubhang maliit na bilang kumpara sa inaasahang maaring bilang ng tatamaan ng sakit sa loob ng 3 buwan na ayon mismo sa DOH at aabot sa 75,000. Sa kasalukuyan, mahigit 200 na ang kumpiramdong kaso ng COVID-19 sa Pilipinas, at inaasahang lalaki pa ito sa mga darating na linggo.

Ang kasalukuyang lockdown na tinatawag ng gubyerno na “enhanced community quarantine” sa buong Luzon ay resulta na lamang ng mga malalaking pagkukulang at nahuhuling tugon ng gobyerno sa krisis, na sa maagang bahagi pa lamang ng Pebrero 2020 ay kita na ang maaaring epekto. Ang malala pa, hindi naisaalang-alang ang kalagayan ng pinakabulnerableng maaapektuhan ng lockdown, bagay na nalantad sa unang mga araw ng quarantine.

Kailangang mahinto o signipikanteng mapabagal ang pagkalat ng sakit na COVID-19 lalo na’t wala pang gamot ni bakuna para dito at may mga bulnerabeng seksyon ng populasyon na tatamaan ng malalang sakit na maaari nilang ikamatay. Ito ang pinaka-kagyat na dapat tugunan ng gobyerno kasabay ang malawakang suportang sosyo-ekonomiko para sa lahat ng bulnerableng sektor na apektado ng lockdown.

Ang ating mga panawagan

Ang sumusunod ang ating kagyat na panawagan sa panahon ng lockdown at pagharap sa COVID19:

Mga hakbang medikal

1. Maglaan ang sapat na pondo para sa libreng testing, pagpapagamot at pagsugpo sa COVID 19, at pagsasaayos ng serbisyong pangkalusugan. Sa kagyat, gamitin ang P13 Billion Contingency Fund, P16 Billion Disaster Risk Reduction Management Fund, at mahigit P4.5 Billion Confidential and Intelligence Fund ng Pangulo, bukod pa sa pondong nakalaan sa counter-insurgency, turismo, debt servicing at iba. Kagyat na aksyunan ng Kongreso ang P1.6B supplemental funding para sa pagsugpo ng COVID 19.

2. Magsagawa ng mass testing na libre, malaganap at sistematiko. I-test ang lahat ng hinihinalang may COVID-19 (Persons Under Investigation o PUI at Persons Under Monitoring o PUM) lalu na sa mga pili at prayoridad na komunidad (tinatawag na surveillance o sentinel testing) upang matukoy kung sino ang may sakit, paano at saan ito lumalaganap at para makagawa ng kongkretong plano at hakbang para pigilan pa ang paglaganap nito. Ang mga may sintomas ng sore throat, sipon, ubo, lagnat, at lalo na pneumonia – malala man o hindi – at lahat ng may exposure sa mga kumpirmadong kaso ay dapat gawing prayoridad sa testing. Kaugnay nito, paramihin ang mga testing kit, magtayo ng mga testing centers at laboratoryo, at magtalaga ng mga may kasanayan dito. Gawing prayoridad ng gobyerno ang pagkalap at produksyon ng testing kits at pagpaparami ng mga laboratoryo na kayang magproses ng resulta.

3. Dagdagan ng gamit, suplay at personnel ang mga ospital. Magtalaga ng mga COVID-19-specific hospitals (pampubliko at pribado) sa Metro Manila, Luzon, Visayas, at Mindanao, na may sapat na gamit, suplay at trained personnel na pangunahing tatanggap ng mga pasyenteng hinihinala at kumpirmadong may COVID-19. Dagdagan ang mga isolation rooms at tiyakin ang di liliit sa 3,000 ventilators na ipapamahagi sa mga ospital. Bigyan ng ayuda ang mga pribadong ospital kung kinakailangan. Magsagawa ng agarang mass hiring ng mga nars at iba pang health workers upang punuan ang 17,000 bakanteng plantilla position sa mga pampublikong ospital at kinakailangang 42,000 nars upang ayudahan ang kasalukuyang health staffing sa mga komunidad. Maaring pakilusin ang mga kumukuha ng March 2020 Physician Licensure Examination upang maayudahan ang kasalukuyang bilang ng mga doktor.

4. Magtayo ng mga sanitation facilities at quarantine centers sa komunidad. Itayo ang mga handwashing facilities, sanitation tents, disinfection facilities, at quarantine center sa lahat ng antas – baranggay, bayan, lungsod at rehiyon – upang mapigilan ang pagkalat ng sakit at matugunan ang pangangailangan ng mga pasyente. Hindi realistiko ni praktikal na iasa sa mga nakatira sa siksikang komunidad at kabahayan ang sistema ng home quarantine. Problema din ang tamang pangangalaga at monitoring ng mga PUM at PUI na pinapauwi lamang.

5. Tiyakin ang suporta at proteksyon sa mga frontliner. Kabilang dito ang mga manggagawang pangkalusugan, duktor man, nars, med tech, x-ray technician, atbp. Kagyat na bigyan sila ng sapat na Personal Protective Equipment (PPE). Tiyakin na mayroon silang transportasyon papunta at pabalik ng trabaho sa panahon ng lockdown. Tiyakin ang kanilang kalagayan sa trabaho — na mayroon silang masustansyang pagkain at sapat na pahinga, hazard pay, libre at regular na testing para sa COVID 19, at iba pang ayuda. Marapat ito kapwa sa mga nakabase sa mga ospital, o mga triage areas labas sa ospital na itatayo upang salain ang mga may sakit o magpapatingin, at pati na ang mga ipepwesto sa mga sentro sa komunidad na magsasagawa ng specimen collection para sa targetted testing. Siguruhin din na ang mga community health workers na mag-iikot sa mga komunidad para tumulong sa public information, education at sanitation drive ay may sapat na gamit tulad ng mask, alcohol, gwantes, atbp.

6. Ayusin ang sistema ng pagtugon sa COVID-19 hanggang sa antas komunidad. Tiyaking nabibigyan ng tama, napapanahon at naiintindihang impormasyon ang mamamayan tungkol sa COVID-19 at pag-iwas dito. Ilinaw kung saan ang pinakamalapit at unang pupuntahan ng mga hinihinalang may sakit. Maghanda ng sistema ng transportasyon para sa kanila kung kinakailangang dalhin sa ospital. Bigyan ng tamang oryentasyon at kasanayan ang mga Barangay Health Workers (BHW), relief and disaster management personnel, at mga volunteer para epektibong makaambag sa pagtugon sa COVID-19. Kaugnay nito, ayusin ang sistema ng unified at komprehensibong sistemang pangkalusugan at kabuuang pamamahala sa pagharap sa COVID-19. Dapat may malinaw na guidelines at suporta ang pambansang gubyerno para sa mga LGU na may pagkilala sa kanilang kakayanan o kakulangan. Gumamit ng pagkumbinse sa halip na panunupil at pananakot ng mamamayan para maipatupad ang quarantine protocols.

Mga hakbang sosyo-ekonomiko

1. Ipagbawal ang tanggalan sa trabaho at bigyan ng ayuda ang mga apektadong manggagawa at mala-manggagawa. Magpatupad ng mandatory paid leave (hiwalay sa regular leave credits) sa mga manggagawang hindi makakapasok sa trabaho dulot ng sakit o lockdown. Bigyan ng ayuda ang mga micro, small and medium enterprises (MSMEs) na hindi kayang magpatupad nito. Bigyan ng financial assistance ng di bababa sa P10,000 ang mga kontraktwal at informal workers na apektado pero hindi kwalipikado sa paid leave. Sa kagyat, ipatupad agad ang kautusan ng DOLE para sa P5,000 COVID Adjustment Measures Program sa mga pribadong empleyadong mawawalan ng trabaho at P5,000 Tulong Pangkabuhayan sa Displaced/Underprivileged Workers (TUPAD), kabilang ang mga street vendor, tsuper ng tricycle at jeep.

2. Bigyan ng emergency relief packs at iba pang ayuda ang mga maralita. Isama sa relief pack hindi lang ang pagkain kundi face mask, bitamina, gamot, sabon, alcohol, at sanitizer tulad ng bleach. Gawing bahay-bahay ang distribusyon bilang pagtalima sa social distancing. Gamitin ang mahigit P56.4B available na pondo para sa mga Paluwagin at palawakin ang programang Conditional Cash Transfer (CCT) at gamitin ang mahigit P56.4B available na pondo ng unconditional cash transfer (UCT) para tulungan ang mga mahihirap. agdagan ang kakayanan at pondo ng mga crisis intervention units (CIU) ng DSWD sa pangangalaga ng mga social workers.

3. Magpatupad ng moratorium sa mga bayarin at penalty. Pangunahin dito ang singil sa tubig, kuryente, telepono, renta, utang at buwis, kasama ang pagsuspinde ng deadline para sa income tax return sa Abril 15.

4. Kontrolin ang presyo at tiyakin ang suplay ng mga batayang produkto at serbisyo. Partikular dito ang tubig, kuryente, telekomunikasyon, gamot, bigas at iba pang batayang pagkain. Tiyakin ang tuluy-tuloy na pagpasok sa Kamaynilaan at iba pang sentrong lungsod ng mga pagkain mula sa kanayunan.

5. Tiyakin ang transportasyon sa mga nangangailangan. Bukod sa mga frontliner at nagbibigay ng mahalagang serbisyo, kailangan ding tiyakin ang limitado subalit sapat na transportasyon para sa mga pasyente, namimili ng pagkain at batayang bilihin, at mga istranded na nais umuwi sa kanilang bahay. Susundin ang mga pamantayan sa social distancing sa pagpapatupad nito.

6. Itigil ang demolisyon ng mga bahay ng maralita at pagkupkop sa mga walang matutuluyan. Gawan ng paraan na ang mga naipit sa lockdown ay makauwi sa kani-kanilang bahay sa probinsya. Tiyakin na ang mga walang bahay ay may matutuluyan at mapapangalagaan ang kanilang mga pangangailangan.

Kumilos laban sa COVID-19 at sa inutil na gobyernong Duterte

Ang ating mga panawagan ay pangunahing nakatuon sa pamahalaan na siyang may pinakamalaking kakayahan ngunit nagkulang sa pagtugon sa COVID-19. Gayunpaman, ito’y dapat tugunan ng lahat at mainam kung pagsisikapan sa iba’t-ibang paraan at antas, lalu na ng mga organisadong mamamayan.

Kaugnay nito, dapat kumilos mismo tayong mamamayan para itulak ang gobyerno na gawin ang kaniyang tungkulin. Kumilos din tayo sa abot ng makakayan para punan ang anumang pagkukulang na kaya nating punan. Tulungan natin ang mga frontline personnel at ahensya at makipag-ugnayan sa mga baranggay, ospital, LGU at iba pang ahensya para makamit ang ating mga panawagan. Mag-inisyatiba tayo sa pag-organisa ng mga volunteer brigade na maaring magsagawa ng information, sanitation at disinfection drive sa komunidad. Gamitin ang social media para makatulong sa pagsisikap laban sa COVID-19 at palaganapin ang ating mga panawagan.

Mahalaga din ang pinaigting ang paglalantad, paniningil at pagpapanagot sa mga may kapabayaan sa gobyerno, pangunahin na si Pangulong Rodrigo Duterte. Sabay sa pagsisikap na labanan ang COVID-19, ilunsad natin ang malawakang protesta laban sa pagpapabaya ng gobyerno upang matulak itong gumampan ng kaniyang tungkulin. Ipanawagan natin ang kagyat na ayuda para sa mga mahihirap at pinakabulnerable sa panahon ng lockdown.

Serbisyong medikal, hindi aksyong militar!
Check-up, hindi checkpoint! Ayudang sosyo-ekonomiko, ngayon na!
Iligtas ang bayan! Alisin ang virus sa Malacañang!