Makatao at Makamahirap na Pagharap sa Novel Corona Virus (COVID-19)

Inihanda ni Prof. Judy Taguiwalo *

Seryoso ang banta ng tinatawag na novel corona virus o COVID-19.

Bagama’t karamihan ng nagkakasakit ng COVID-19 ay gumagaling, nakamamatay ito lalo na sa mga may edad o may ibang karamdaman.

Dahil mabilis lumaganap, sa loob ng halos apat na buwan malaking bahagi na ng mundo ang saklaw.

Virus ito at hindi magagamot ng antibiotics at wala pang gamot na natuklasan.Ang mga may malalang sakit  ng COVID-19 sa kasalukuyan ay binibigyan lang ng supportive treatment  o pang-alalay na lunas hanggat makayanan ng sarili nilang immune system na mapangibabawan ang virus.

Pero maaaring makaiwas impeksyon) o maging sanhi kung iiwas sa may sakit at gumawa ng hakbang para hindi lumaganap ang virus: tamang paghugas ng kamay gamit ang sabon o tamang pagpahid ng 60% alcohol; pag-iwas na mahawakan ang mukha laluna ang bibig, mata o ilong.

Kailangang magtulong-tulong ang lahat para mapigilan o mapagabal ang pagkalat ng sakit. Pero lockdown ng Kamaynilaan ang sagot ng Pamahalaan.

 Ibig sabihin:

  • Paglilimita ng pagkilos ng mamamayan. Sa konkgreto hindi pwedeng labas masok sa Kamaynilaan maliban kung kailangang kailangan. May mga checkpoints na tinatauhan ng mga pulis at sundalo.
  • Walang pasok sa lahat ng antas ng eskwelahan;
  • Pwedeng magkaroon ng work at home at iba pang paraan ng pagtrabaho batay sa usapan ng manggagawa at employer;
  • Bukas ang mga bangko, supermarkets, parmasyotika;
  • Bawal ang pagtitipon ng mga tao;
  • Hindi pwedeng lumabas o pumasok sa Maynila sa pamamagitan ng eroplano, barko o bus na galing sa ibang probinsiya maliban kung may pahintulot ito.
Join BAYAN Philippines on Telegram

Walang sinumang kokontra na kailangan ang mga pag-iingat at mga hakbang para maiwasan ang paglaganap ng  sakit na COVID-19. Pero mas matingkad ang kontrol at pagbabanta sa mga  hakbang na ginagawa ngayon ng pamahalaan, habang kulang o halos wala ang pag-ayuda sa maraming kababayan natin na kapos sa rekurso o sadyang mahihirap.

No work, No pay ang karamihan sa mga  manggagawa sa Kamaynilaan dahil kontraktwal nga. Hindi naalis ang sistemang “endo”. 

Marami ang  mga informal settlers na nabubuhay sa araw-araw na pagkayod, sa pagtitinda man o sa pangangalakal o paglalaba at iba pang trabahong apektado ng lockdown o naglalagay sa kanila sa panganib na mahawaan ng COVID-19.

Sa kawalan at kakulangan ng makataong pabahay, siksikan ang karamihan sa ating mamamayan sa maliliit na kwarto at siksikang mga kabahayan.

Sa maraming maralitang komunidad sa Kamaynilaan, karaniwang walang tubig sa loob ng bahay o kung meron man kadalasan ay hindi tuluy-tuloy ang pagdaloy nito.

Ang mahihirap ay walang ibang opsyon kundi sumakay sa jeep,  bus o  MRT/LRT na karaniwa’y siksikan at punuan.

May 3 milyong nakatira sa labas ng Metro Manila na nagtratrabaho sa loob nito na maapektuhan ng lockdown o labis na maabala sa gagawing mga checkpoints.

Kung gayon, hindi sapat na sabihing “social distance” o pag-iwas sa malapitang pakikisalamuha sa ibang tao ang solusyon. Lalo nang hindi ang pagtatalaga ng libu-libong mga pulis at sundalo para tiyakin na sumusunod ang lahat sa mga hakbang na itinalaga ng pamahalaan para makaiwas sa sakit.Ito’y sa kalagayang hindi naangkop sa kondisyon ng napakarami nating mahihirap na kababayan.

Join BAYAN Philippines on Telegram

Ano ang ating hinihiling?

Malinaw at sapat na budget para sa pagharap sa krisis na ito. Magkano ang ilalaan ng pamahalaan para sugpuin o labanan ang COVID-19?  Wala tayong naririnig. Alam natin lahat na gumastos ng P50 milyon para sa “kaldero” na minsang ginamit nitong SEA Games. Ayon sa Makabayan Bloc sa Kongreso, merong P13 bilyong Contingency Fund, may P16 bilyong Disaster Risk Reduction Management Fund at iba pang panustos na nasa 2020 General Appropriations Act.   Alam din natin na may  P4.5  bilyong contingency at intelligence fund ang Presidente.   Maaring tustusan nito ang kailangang mga gamit proteksyon ng ating mga health workers, pondo para sa pagpinal ng ginawang test kit ng mga sisyentista ng UP, dagdag na pasilidad para sa mga maysakit at kagyat na tulong sa mga nangangailangan May reserve fund na P125 bilyon ang Philhealth batay sa annual report nito noong 2018. Pwedeng ilaan ito para sa ospitalisasyon at testing ng libre ng magkakasakit ng COVID-19.

Kagyat na tulong pinansiyal at materyal tulad ng pagkain at gamot para sa mga pinakamahihirap laluna ang matatanda, buntis, at may kapansanan. Nagagawa ito sa panahon ng bagyo at lindol at iba pang kalamidad. Lalo itong kailangan ngayon sa krisis dulot ng COVID-19.

Pagtitiyak ng sapat na pagkain, malinis na tubig at sabon at iba pang gamit panglinis o sanitize sa mga komunidad.

Dagdag na mungkahi : Pagsuporta ng pamahalaan sa pansamantalang pagtigil ng mga amortisasyon at bayad sa mga utang at ang hindi pagkaroon ng interes sa panahong ito bunga ng mga dislokasyon sa trabaho at pinansiya. Gayundin, pagkakaroon ng tiyak  na “recovery plan” para sa apektado ng COVID-19 pagkatapos ng krisis.

Pagkaroon ng malinaw at siyentipikong pagpapalaganap ng impormasyon sa mga komunidad tungkol sa COVID-19 at ang pagtutulungan para maiwasan ang lalong paglaganap nito. Sa gayon, maiwasan ang pagkanya-kanyahan.

Hindi nakakabigay kumpyansa ang paiba-ibang anunsyo ng pamahalaan: “Arestuhin ang hindi sumunod; hindi pwedeng arestuhin dahil hindi sumunod sa pagbawal na pumasok o lumabas ng Kamaynilaan”. “Curfew sa lahat ng syudad mula 8 ng gabi hanggang ika -5 ng umaga”, ayon sa Metro Manila Council; “Hindi pwedeng magtakda ang Council ng ganito,” ayon sa Secretary of Justice.

Sinasabi natin na ang isyu ng corona virus ay isyung pangkalusugan, pang-ekonomiya at pangkomunidad; hindi isyung pangmilitar.  Tama ang Makabayan sa pagsabi na: “Our people’s health can best be protected, not by repression, but by the collective action of an informed public.”

Seryoso ang panganib dulot ng novel corona virus. Pero kaya nating harapin at gapiin ito sa pagtutulungan at pagsusuportahan hindi sa pananakot at pagbabanta.

Join BAYAN Philippines on Telegram

Ano ang maaring gawin?

May malinaw na hakbang na ginagawa ang ilang LGUS at indibidwal na mamamayan para sa pagharap ng banta ng COVID-19 na nakabatay sa pagtutulungan at suportahan.

Sa Marikina: naglagay ng “decontamination tents” ang pamahalaan ng syudad  para makapagsanitize ang taumbayan bago pumasok sa bahay o opisina;  ipinatutupad ang price freeze sa batayang pangangailangan tulad ng pagkain at gamut; at nag-order na ng 3000 test kits.

Sa isang barangay sa Mandaluyong, naglagay ang pamunuan ng barangay ng malalaking dram ng alcohol kung saan libreng makakakuha ang taga roon .

May grupo na naghahanda ng libreng masustansyang food packs para sa mga doctor, nars at iba pang tauhan ng ospital na nasa front line ng  pagharap sa corona virus

May mga nagdonate para maragdagan ang face masks, gloves at iba pang personal protective equipment ang ating mga manggagawang pangkalusugan.

May tumutulong sa pagpapalaganap ng tamang impormasyon kaugnay ng pangangalaga sa sarili sa panahon ng COVID-19 at naglalantad ng mga “fake information” sa social media.

Mahalaga na manatili tayo sa ating tirahan hangga’t maaari at iwasan ang paglabas na hindi kinakailangan.

Tumulong tayo na manawagan sa mga opisyal ng pamahalaan at mga may-ari ng mga kompanya na alalayan ang mga kawani at empleyado laluna ang mga hindi regular at kung gayon ay “no work, no pay.”

Tumulong tayo na manawagan sa mga opisyal ng pamahalaan at laluna sa DSWD na pabilisin ang pagbigay ayuda sa mahihirap na komunidad na apektado ng pagkawala ng pinagkakakitaan.

Ilan lang ito sa maaari nating gawin sa panahon ng hamon na ito sa ating bayan at sa ating kalusugan. 

Baka may maimumungkahi pa kayong hakbang para mapalakas pa natin ang ating pagtutulungan. Ipadala ang inyong mungkahi sa inquire@bagongalyansangmakabayan.org o magpadala ng mensahe sa Facebook Page ng BAYAN.

*Si Prof. Judy Taguiwalo ay kasalukuyang Professor ng Women and Development Studies Department sa University of the Philippines Diliman. May Ph.D sa Philippine Studies sa UP Diliman, Masters sa Public Administration mula Carleton University, Canada, at Bachelors Degree on Social Work mula sa UP Diliman, siya ay nagsilbing Social Welfare Secretary sa Gabinete ni Pangulong Duterte ngunit hindi kinumpirma ng Commission on Appointments para sa posisyon na DSWD Secretary.

[ Featured Photo from www.abs-cbn.com ]